การวิเคราะห์และประเมินปริมาณรังสีในการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ทรวงอกในผู้ใหญ่ของโรงพยาบาลทุ่งสงเปรียบเทียบกับค่าปริมาณรังสีอ้างอิงในการถ่ายภาพรังสีวินิจฉัยทางการแพทย์

บัณฑิตา  แกล้วทนงค์

ผู้แต่ง

บัณฑิตา แกล้วทนงค์ หน่วยงานรังสีวิทยา โรงพยาบาลทุ่งสง

คำสำคัญ:

เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ทรวงอกแบบมีสารทึบรังสี, เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ความละเอียดสูง, ค่าปริมาณรังสีอ้างอิง

บทคัดย่อ

บทนำ: เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ทรวงอกเป็นการตรวจวินิจฉัยทางรังสีที่ให้ภาพรายละเอียดสูงและนิยมใช้อย่างแพร่หลายในการตรวจโรคของทรวงอก แต่มีการได้รับรังสีค่อนข้างสูงซึ่งอาจก่อผลกระทบต่อผู้ป่วย จึงจำเป็นต้องประเมินและควบคุมปริมาณรังสีเพื่อความปลอดภัยตามมาตรฐานสากล

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาปริมาณรังสีเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ทรวงอกในผู้ใหญ่ ได้แก่ เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ทรวงอกแบบมีสารทึบรังสี (CT chest with contrast media) และเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ความละเอียดสูง (High-resolution computed tomography; HRCT) และเพื่อประเมินปริมาณรังสีที่ได้รับเทียบกับค่าปริมาณรังสีอ้างอิง

วัสดุและวิธีการศึกษา: การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงพรรณนาแบบย้อนหลัง โดยศึกษาผู้ป่วยที่เข้ารับการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ทรวงอกในโรงพยาบาลทุ่งสง ระหว่างวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567 ถึงวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2568 รวมทั้งสิ้น 314 ราย แบ่งเป็น CT chest with contrast media จำนวน 308 ราย และ HRCT จำนวน 6 ราย

ผลการศึกษา: ผลการวิจัยพบว่าค่าเฉลี่ยของปริมาณรังสีในการตรวจ CT chest with contrast media ระยะ non-contrast phase, venous phase และ ผลรวมปริมาณรังสี มีค่าเท่ากับ 335.39, 323.26และ 658.66 mGy.cm ตามลำดับ ซึ่งต่ำกว่าค่าปริมาณรังสีอ้างอิง ที่กำหนดไว้ที่ 581, 590 และ 1,166 mGy.cm ตามลำดับ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.001) ในส่วนของค่าเฉลี่ยปริมาณรังสีในการตรวจ HRCT ระยะ inspiratory phase เท่ากับ 404.18 mGy.cm และ expiratory phase เท่ากับ 94.25 mGy.cm เมื่อพิจารณาผลรวมปริมาณรังสีพบว่ามีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 498.43 mGy.cm ซึ่งสูงกว่าค่าปริมาณรังสีอ้างอิงที่กำหนดไว้ที่ 300 mGy.cm (p-value = 0.997)

สรุป: การตรวจ CT chest with contrast media มีการใช้ปริมาณรังสีอยู่ในเกณฑ์ที่กำหนด ขณะที่ HRCT ยังต้องมีการปรับพารามิเตอร์เพื่อลดปริมาณรังสีให้เข้าใกล้มาตรฐาน

เอกสารอ้างอิง

Rubin GD. Computed tomography: Revolutionizing the practice of medicine for 40 years. Radiology. 2014; 273: S45-74.

International commission on radiological protection (ICRP). The 2007 Recommendations of the International commission on radiological protection. ICRP publication 103. Ann ICRP. 2007; 37: 1–332.

Mettler FA, Bhargavan M, Faulkner K, Gilley DB, Gray JE, Ibbott GS, et al. Radiologic and nuclear medicine studies in the United States and worldwide: Frequency, radiation dose, and comparison with other radiation sources 1950-2007. Radiology. 2009; 253: 520-31.

Preston DL, Shimizu Y, Pierce DA, Suyama A, Mabuchi K. Studies of mortality of anatomic bomb survivors. Report 13: solid cancer and noncancer disease mortality:1950-1997. Radiat. Res. 2003; 160: 381-407.

Ministry of public health, Department of medical sciences. National diagnostic reference levels in Thailand 2023. Bangkok: Ministry of public health, Thailand; 2023.

UK Health security agency. UKHSA RCE 1: Doses from computed tomography (CT) exams in the UK 2019 review. London: UKHSA; 2019.

Mayo-Smith WW, Hara AK, Mahesh M, Sahani DV, Pavlicek W. How I Do It: Managing dose in CT. Radiology. 2014; 273: 657-72.

Yu L, Li H, Fletcher JG, McCollough CH. Automatic selection of tube potential for radiation dose reduction in CT: a general strategy. Med Phys. 2010; 37: 234–43.

Lira D, Padole A, Kalra MK, Singh S. Tube potential and CT radiation dose optimization. AJR.2016; 204: 4-10.

Kalra MK, Maher MM, Toth TL, Schmidt B, Westerman BL, Morgan HT, et al. Techniques and applications of automatic tube current modulation for CT. Radiology. 2004; 233: 649-57.

Bhalla AS, Das A, Naranje P, Irodi A, Raj V, Goyal A. Imaging protocols for CT chest: A recommendation. Indian J Radiol Imaging. 2019; 29: 236-46.

University of Wisconsin–Madison. CT Protocols for Optima CT 660 [Internet]. 2024 [cited 2026 May 25]. Available from: uwgect.wiscweb.wisc.edu PDF

ณัฐวัฒน์ ทั่งกลาง. ค่าปริมาณรังสีอ้างอิงจากการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ในโรงพยาบาลสมเด็จพระพุทธเลิศหล้าเปรียบเทียบกับค่าปริมาณรังสีอ้างอิงของประเทศไทย. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชุมชน. 2568; 10(1)

ณยุภา อู่ขลิบ. การประเมินค่าปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับจากการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ที่โรงพยาบาลราชบุรี. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลอุดรธานี. 2566; 31(2)

Kaewsathorn C, Thiravit P, Piyavisetpat N, Nitiwarangkul C, Totanarungroj K, Tanomkiat W.Report from 2023 annual meeting of thoracic radiologists in Thailand: The development and reviews of the standard, guidelines, and advice concerning diagnostic radiology of thoracic disorders in Thailand. ASEAN J Radiol. 2023; 24(3): 320-39.

ภัทราวดี วงค์ลังกา, ลัดดาวัลย์ สุวรรณไพรัตน์, สิรัณยาพงศ์ สุวรรณโอภาส. High Resolution Computed Tomography (HRCT) of Chest in Bronchiectasis. Journal of Siriraj Radiology. 2021; 8: 26-36.

Abuzaid M. Optimizing radiation dose in high resolution chest CT: The impact of patient-specific factors and size specific dose estimates. Diagnostic. 2025;15.

Kalra MK, Sodickson AD, Mayo-Smith WW. CT Radiation: Key Concepts for Gentle and Wise Use. RadioGraphics. 2015; 35: 1706-21.

Dolenc L, Petrinjak B, Mekis N, Skrk D. The impact of body mass index on patient radiation dose in general radiography. J Radiol Prot. 2022; 42.

Xu J, Wang X, Yang P, Luo K, He X. Size-specific dose estimates of radiation based on body weight and body mass index for chest and abdomen-pelvic CTs. Biomed Res Int. 2020.