ความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องในการเกิดภาวะซึมเศร้าในผู้ดูแลผู้ป่วยเด็กและวัยรุ่นโรคสมาธิสั้น

อารียา  สมบูรณ์เกื้อ

ผู้แต่ง

อารียา สมบูรณ์เกื้อ กลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด โรงพยาบาลชลบุรี

คำสำคัญ:

ภาวะซึมเศร้า, ผู้ดูแลผู้ป่วยโรคสมาธิสั้น, โรคสมาธิสั้น, ความชุก, PHQ-9

บทคัดย่อ

บทนำ : โรคสมาธิสั้นเป็นความผิดปกติทางระบบประสาทที่พบบ่อยในเด็กและวัยรุ่น ส่งผลให้ผู้ดูแลต้องเผชิญกับความท้าทายในการดูแลผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง ซึ่งอาจนำไปสู่ปัญหาสุขภาพจิต โดยเฉพาะภาวะซึมเศร้า การทำความเข้าใจความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องจึงมีความสำคัญต่อการพัฒนาระบบสนับสนุนทางจิตสังคมที่เหมาะสม

วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาความชุกของภาวะซึมเศร้าและปัจจัยที่เกี่ยวข้องในผู้ดูแลหลักของผู้ป่วยเด็กและวัยรุ่นโรคสมาธิสั้น ณ โรงพยาบาลชลบุรี

วัสดุและวิธีการศึกษา : การศึกษาเชิงพรรณนาภาคตัดขวางในผู้ดูแลหลัก 152 ราย ของผู้ป่วยเด็กและวัยรุ่นโรคสมาธิสั้นที่มารับการรักษาในแผนกผู้ป่วยนอกจิตเวชเด็กและวัยรุ่น โรงพยาบาลชลบุรี ระหว่างเดือนเมษายน พ.ศ. 2567 ถึงเดือนตุลาคม พ.ศ. 2567 เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามข้อมูลทั่วไปและแบบประเมินภาวะซึมเศร้า PHQ-9 ฉบับภาษาไทย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Chi-square test และ Logistic regression

ผลการศึกษา : ความชุกของภาวะซึมเศร้าในผู้ดูแลเท่ากับร้อยละ 25.00 (95% CI: 18.1–31.9) โดยร้อยละ 7.89 มีภาวะซึมเศร้าระดับปานกลางถึงรุนแรง การวิเคราะห์พหุตัวแปรพบว่าจำนวนเด็กที่ต้องดูแลเป็นปัจจัยเดียวที่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยผู้ดูแลที่ต้องรับผิดชอบเด็กตั้งแต่ 2 คนขึ้นไปมีโอกาสเกิดภาวะซึมเศร้าเป็น 2.36 เท่าของผู้ที่ดูแลเด็กเพียง 1 คน (Adjusted OR = 2.36, 95% CI: 1.02–5.46, p = 0.044) ส่วนปัจจัยอื่นๆ ไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

สรุป : ผู้ดูแลผู้ป่วยเด็กและวัยรุ่นโรคสมาธิสั้นมีความชุกของภาวะซึมเศร้าสูงกว่าประชากรทั่วไป โดยการต้องดูแลเด็กหลายคนพร้อมกันเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ จึงควรพัฒนาระบบคัดกรองและโปรแกรมสนับสนุนทางจิตสังคมสำหรับผู้ดูแลกลุ่มเสี่ยง เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของทั้งผู้ดูแลและผู้ป่วยให้ดียิ่งขึ้น

เอกสารอ้างอิง

Boon-yasidhi V. Attention Deficit Hyperactivity Disorder: Diagnosis and Management. J Psychiatr Assoc Thailand. 2012;57(4):373-86.

American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: Author; 2013.

Minichil W, Birhanu Z, Reta Y, Welu B, Workneh T, Fekadu H, et al. Depression and associated factors among primary caregivers of children and adolescents with mental illness in Addis Ababa, Ethiopia. BMC Psychiatry. 2019; 19:249.

Liu TL, Hsiao RC, Chou WJ, Yen CF, Wang PW. Hopelessness in caregivers of children with attention-deficit/hyperactivity disorder: Associations with depression and anxiety and multidimensionally related factors. Journal of the Formosan Medical Association. 2023; 122:1158-64.

พร้อมพร วงศ์วัฒนฤกษ์, ศิริรัตน์ อุฬารตินนท์, ถิรพร ตังจิตติพร. ความคิดอัตโนมัติด้านลบที่สัมพันธ์กับภาวะซึมเศร้าในผู้ดูแลเด็กสมาธิสั้นที่คลินิกจิตเวชเด็กและวัยรุ่น สถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี. วารสารกรมการแพทย์. 2562;44(3):93-9.

Elhadad AA. Case-control study of depression in mothers of children with attention deficit hyperactivity disorder. Egyptian Journal of Psychiatry. 2018; 39:100-4.

AL-Balushi N, Rahman MS, Al-Adawi S, Balushi AS, Al-Sibani N, AlHinai F, et al. Prevalence and predictors of depressive symptoms among caregivers of children with attention-deficit/hyperactivity disorder attending a tertiary care facility: a cross-sectional analytical study from Muscat, Oman. Early Child Development and Care. 2017.

Penuelas-Calvo I, Palomar-Ciria N, Porras-Segovia A, Gomez E, Garcia-Rapp R, Diaz-Bodegas D, et al. Impact of ADHD symptoms on family functioning, family burden and parents' quality of life in a hospital area in Spain. The European Journal of Psychiatry. 2021; 35:166-2.

ภาระวี ชโลธร. ความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะซึมเศร้าในผู้ปกครองของผู้ป่วยสมาธิสั้นที่มารักษาในโรงพยาบาลเจ้าพระยายมราช. วารสารแพทย์เขต 4-5. 2564;40(3):429-38.

Chou WJ, Hsiao RC, Chang CC, Yen CF. Predictors of Depressive Symptoms in Caregivers of Children with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A One-Year Follow-Up Study. Int J Environ Res Public Health. 2021; 18:8835.

ปิยณัฐ สุวรรณโณ. ภาวะซึมเศร้าในผู้ปกครองผู้ป่วยจิตเวชเด็กและวัยรุ่น โรงพยาบาลสงขลา. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย. 2563;65(3):289-300.

เอกพลากร ไวจิตรประสาน, บรรณาธิการ. บทสรุปผู้บริหาร. ใน: รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 5 พ.ศ. 2557. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2559. หน้า 1-10.