ศึกษาระยะสแกนและปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับในการเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ ระบบทางเดินปัสสาวะที่โรงพยาบาลทุ่งสง

สุขุมาลย์  สิงหพันธุ์

ผู้แต่ง

สุขุมาลย์ สิงหพันธุ์ สังกัดหน่วยงานรังสีวิทยา โรงพยาบาลทุ่งสง

คำสำคัญ:

การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ระบบทางเดินปัสสาวะ, การสแกนเกิน, ความยาวการสแกนเกิน, ปริมาณรังสี

บทคัดย่อ

บทนำ: การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ระบบทางเดินปัสสาวะแบบไม่ฉีดสารทึบรังสี เป็นมาตรฐานในการวินิจฉัยนิ่วในระบบทางเดินปัสสาวะแต่ผู้ป่วยได้รับปริมาณรังสีสูง ระยะสแกนที่เหมาะสมจะสามารถลดปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับได้

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาระยะสแกน ตำแหน่งขอบบนของการสแกนและตำแหน่งขอบบนของไตเพื่อระบุระดับกระดูกสันหลังที่เหมาะสมในการกำหนดจุดเริ่มต้นของการสแกนและประเมินการสแกนเกิน (over scan) รวมถึงปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับ

วัสดุและวิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงพรรณนาแบบย้อนหลัง (Retrospective Descriptive Study) ในผู้ป่วย 268 ราย ตั้งแต่วันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ.2567 ถึงวันที่ 31 กรกฎาคม พ.ศ.2568 ที่ได้รับการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ระบบทางเดินปัสสาวะโดยไม่ฉีดสารทึบรังสีที่โรงพยาบาลทุ่งสง

ผลการศึกษา:ตำแหน่งขอบบนของไตส่วนใหญ่พบที่ T12 156 ราย (ร้อยละ 52.8) และพบที่ T10 3 ราย (ร้อยละ 1.1) ค่าเฉลี่ยปริมาณรังสีผู้ป่วยได้รับ 653.15 ± 202.80 มิลลิเกรย์เซนติเมตร พบผู้ป่วยเพียง 6 ราย (ร้อยละ 2.2) ที่ปฏิบัติตามข้อกำหนดทั้งสองขอบเขต ผู้ป่วย 192 ราย (ร้อยละ 71.6) ไม่ปฏิบัติตามข้อกำหนด ทั้งสองขอบเขตและผู้ป่วย 70 ราย (ร้อยละ 26.1) ไม่ปฏิบัติตามข้อกำหนดขอบเขตด้านในด้านหนึ่ง โดยค่าเฉลี่ยความยาวการสแกนเกิน (over scan length) ของขอบบนและขอบล่างเท่ากับ 4.38 เซนติเมตร และ 5.58 เซนติเมตร ตามลำดับ

สรุป: พบการสแกนเกิน ร้อยละ 97.8 ทำให้ผู้ป่วยได้รับปริมาณรังสีสูงขึ้นโดยไม่จำเป็น เสนอให้ใช้กระดูกสันหลังส่วนอกที่ 10 (T10) และกระดูกหัวหน่าว (pubic symphysis) เป็นจุดอ้างอิง ขอบบนและขอบล่างของการสแกน ซึ่งครอบคลุมระบบทางเดินปัสสาวะได้ครบถ้วน

เอกสารอ้างอิง

Rodger F, Roditi G, Aboumarzouk OM. Diagnostic accuracy of low and ultralow dose CT for identification of urinary tract stones: a systematic review. Urol Int. 2018;100(4):375–85.

Coursey CA, Casalino DD, Remer EM, Arellano RS, Bishoff JT, Dighe M, et al. ACR Appropriateness Criteria® acute onset flank pain–suspicion of stone disease. Ultrasound Q. 2012;28:227–33.

Nadeem M, Ather MH, Jamshaid A, Khawaja A, Sheikh M, Salam B. Rationale use of unenhanced multi-detector CT (CT KUB) in evaluation of suspected renal colic. Int J Surg. 2012;10(10):634–7.

Chanakan Suwanich. Study of patient radiation dose from non-contrast computed tomography of the urinary tract using dose reduction techniques for diagnosis of urinary tract stones. Sisaket Surin Buriram Medical Journal. 2021;36(1):1–12.

Schwartz F, Stieltjes B, Szucs-Farkas Z, Euler A. Overscanning in chest CT: Comparison of practice among six hospitals and its impact on radiation dose. Eur J Radiol. 2018;102:49–54.

Kasi A, Steffens T, Starkey D. The proportion of computed tomography kidneys, ureters and bladder (CTKUB) scans that comply with scan extent protocol in an emergency department: a clinical audit and dose ramification study. J Med Radiat Sci. 2021;68:13–20.

Maguire J, Gray K. Computed tomography (CT) kidneys, ureters and bladder (KUB) – how low can you go? Clin Radiol. 2015;70(Suppl 1):S12.

Corwin MT, Bekele W, Lamba R. Bony landmarks on computed tomographic localizer radiographs to prescribe a reduced scan range in patients undergoing multidetector computed tomography for suspected urolithiasis. J Comput Assist Tomogr. 2014;38:404–7.

Cavenagh T, editor. A dynamic approach to CT KUB scanning field–an audit to minimise radiation dose. In: European Congress of Radiology; 2017.

Uldin H, McGlynn E, Cleasby M. Using the T11 vertebra to minimise the CT KUB scan field. Br J Radiol. 2020;93:20190771.

Ministry of Public Health, Department of Medical Sciences. National diagnostic reference levels in Thailand 2023. Bangkok: Ministry of Public Health, Thailand; 2023

Bin Owien A, Alenazi K. Optimizing scan range in computed tomography of kidneys, ureters, and bladder: a retrospective study on reducing overscanning. Medicina. 2024;60:1952.

Sarfraz MD, Rauf M. Audit of CT kidney ureter and bladder (CT KUB): an effort to minimize unnecessary radiation exposure. Pak J Radiol. 2018;28(4):300–4.

Kasi A, Steffens T, Starkey D. The proportion of computed tomography kidneys, ureters and bladder (CTKUB) scans that comply with scan extent protocol in an emergency department: a clinical audit and dose ramification study. J Med Radiat Sci. 2020;67:13–20.