ผลของโปรแกรมส่งเสริมสายสัมพันธ์แม่-ลูก ต่อสายสัมพันธ์แม่ลูก ความรู้และทักษะ        การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในมารดาคลอดปกติ โรงพยาบาลทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช

เบญจพิศ  ชำนาญกิจ; ผศ.ปิยรัตน์   รอดแก้ว

ผู้แต่ง

เบญจพิศ ชำนาญกิจ โรงพยาบาลทุ่งสง
ผศ.ปิยรัตน์ รอดแก้ว วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครศรีธรรมราช คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก

คำสำคัญ:

โปรแกรมส่งเสริมสายสัมพันธ์แม่–ลูก, สายสัมพันธ์แม่ลูก, การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่, มารดาคลอดปกติ

บทคัดย่อ

บทนำ : การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในช่วง 6 เดือนแรกยังมีอัตราต่ำกว่ามาตรฐาน แม้มีนโยบายส่งเสริมอย่างต่อเนื่องโดยเฉพาะในระยะเริ่มต้นหลังคลอดซึ่งเป็นช่วงสำคัญต่อความสำเร็จของการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่

วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมส่งเสริมสายสัมพันธ์แม่–ลูก ต่อสายสัมพันธ์แม่ลูก ความรู้ และทักษะในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่

วัสดุและวิธีการ : การวิจัยกึ่งทดลองในมารดาคลอดปกติ 60 รายแบ่งกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบกลุ่มละ 30 ราย กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมส่งเสริมสายสัมพันธ์แม่–ลูก กลุ่มเปรียบเทียบได้รับการดูแลมาตรฐานเก็บข้อมูลก่อนและหลังการทดลองด้วยแบบประเมินสายสัมพันธ์แม่ลูก ความรู้และทักษะการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ วิเคราะห์ด้วย Paired t-test และ Independent samples t-test

ผลการศึกษา : กลุ่มทดลองหลังได้รับโปรแกรมมีคะแนนเฉลี่ยสายสัมพันธ์แม่ลูก (19.97 ± 0.183) ความรู้ (7.37 ± 2.266) และทักษะ (9.00 ± 1.438) สูงกว่าก่อนทดลอง (18.13 ± 1.795, 6.10 ± 0.662 และ 6.10 ± 2.006) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) และเมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มหลังทดลอง พบว่ากลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยสายสัมพันธ์แม่ลูก (19.80 ± 0.407) ความรู้ (9.63 ± 1.159) และทักษะ (9.63 ± 0.490) สูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ (19.33 ± 0.802, 6.67 ± 0.994 และ 7.90 ± 1.373) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05)

สรุป : โปรแกรมส่งเสริมสายสัมพันธ์แม่–ลูก ช่วยเพิ่มสายสัมพันธ์แม่ลูก ความรู้และทักษะการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ได้อย่างมีประสิทธิผล ควรนำไปประยุกต์ใช้ในระบบบริการสุขภาพ

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization, United Nations Children’s Fund. Exclusive breastfeeding for optimal growth, development and health of infants. Geneva: World Health Organization; 2020.

World Health Organization, United Nations Children’s Fund. Protecting, promoting and supporting breastfeeding in facilities providing maternity and newborn services: the revised Baby-friendly Hospital Initiative. Geneva: World Health Organization; 2018.

World Health Organization, United Nations Children’s Fund. Global breastfeeding scorecard 2023: rates of breastfeeding increase around the world through improved protection and support. Geneva: World Health Organization; 2023.

Bureau of Health Promotion, Department of Health, Ministry of Public Health. Ten steps to successful breastfeeding. Bangkok: Department of Health; 2020. Available from: https://nutrition.anamai.moph.go.th

Department of Health, Ministry of Public Health. Strategic plan for maternal and child health development 2017–2021. Bangkok: Department of Health; 2017. Available from: https://planning.anamai.moph.go.th

National Statistical Office, United Nations Children’s Fund. Thailand Multiple Indicator Cluster Survey 2022. Bangkok: United Nations Children’s Fund; 2022. Available from: https://mics.unicef.org/surveys

Department of Health, Ministry of Public Health. Thailand Multiple Indicator Cluster Survey 2022 (Thailand MICS 2022). Bangkok: Department of Health; 2022. Available from: https://hp.anamai.moph.go.th

Moore ER, Brimdyr K, Blair A, Jonas W, Lilliesköld S, Svensson K, et al. Immediate or early skin-to-skin contact for mothers and their healthy newborn infants. Cochrane Database Syst Rev. 2025;(10):CD003519.

Kuesakul K, Sinsuksai N, Phahuwatanakorn W, Titapant V. Effects of early maternal-neonate skin-to-skin contact after birth on effective suckling and exclusive breastfeeding for one month. Nurs Sci J Thail. 2019;37(4):66–78.

Bootsri W, Taneepanichskul S. Effectiveness of experiential learning with empowerment strategies and social support from grandmothers on breastfeeding among Thai adolescent mothers. Int Breastfeed J. 2017;12:37.

Fan YW, Fan HSL, Shing JSY, Ip HL, Fong DYT, Lok KYW. Impact of baby-friendly hospital initiatives on breastfeeding outcomes: a systematic review and meta-analysis. Women Birth. 2025;38(2):101881.

Topothai C, Topothai T, Suphanchaimat R, Patcharanarumol W, Putthasri W, Hangchaowanich Y, et al. Breastfeeding practices and associations with maternal characteristics in Bangkok. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(15):7889.

Topothai C, Topothai T, Suphanchaimat R, Waleewong O, Putthasri W, Patcharanarumol W, et al. Exclusive breastfeeding experiences of Thai mothers in metropolitan Bangkok. Int J Womens Health. 2022;14:213–223.

World Health Organization. Baby-friendly hospital initiative: revised, updated and expanded for integrated care. Geneva: World Health Organization; 2009.

Albert Bandura. Social foundations of thought and action: a social cognitive theory. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1986.

Stanley Lemeshow, Hosmer DW Jr, Klar J, Lwanga SK. Adequacy of sample size in health studies. Geneva: World Health Organization; 1990.

Baimontha L, Nirattharadorn M. Effects of a breastfeeding promotion program on breastfeeding ability and milk flow among cesarean section mothers. Nurs J (Chiang Mai). 2014;41(4):65-75

James S. House. Work stress and social support. Reading (MA): Addison-Wesley; 1981.

Singmuang W. Knowledge and breastfeeding skills among primiparous postpartum women attending a parenting school at Health Promotion Center Region 5, Ratchaburi. Ratchaburi: Health Promotion Center Region 5; 2023.

Awatchanawong R, Boonyaporn T. Effects of a family involvement breastfeeding promotion program on family perceptions and postpartum mothers’ perceived support. J Fac Nurs Burapha Univ. 2020;28(4):38–48.

Pengpit N, et al. Effects of a breastfeeding promotion program on knowledge, attitudes, and breastfeeding behaviors among postpartum mothers [Internet]. 2022 [cited 2025 Mar 22]. Available from: https://www.trathospital.go.th/KM/TempDoc/ temp_89.pdf