ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคในผู้สัมผัสร่วมบ้าน ของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ จังหวัดนครสวรรค์
DOI:
https://doi.org/10.14456/dcj.2026.25คำสำคัญ:
พฤติกรรมการป้องกันวัณโรค, วัณโรค, ผู้สัมผัสร่วมบ้านบทคัดย่อ
การศึกษาวิจัยเชิงภาคตัดขวางนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคในผู้สัมผัสร่วมบ้านของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ จังหวัดนครสวรรค์ โดยทำการรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างจำนวน 184 ราย ด้วยแบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบความตรงและความเที่ยง นำมาวิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนาและเชิงอนุมาน ได้แก่ การวิเคราะห์สหสัมพันธ์ และการวิเคราะห์การถดถอยเชิงพหุแบบขั้นตอน ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มตัวอย่าง ร้อยละ 70.1 เป็นเพศหญิง มีอายุเฉลี่ย 50 ปี (SD=14.1) และมีพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคในระดับสูง ร้อยละ 77.7 ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคในผู้สัมผัสร่วมบ้านของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ ได้แก่ สิ่งชักนำที่ทำให้เกิดการปฏิบัติเพื่อป้องกันวัณโรค (beta=0.489, p<0.001) ความรู้เกี่ยวกับวัณโรค (beta=0.147, p=0.026) การนอนห้องเดียวกับผู้ป่วยก่อนได้รับการรักษา (beta=-0.127, p=0.018) สถานภาพหม้าย/หย่า/แยก (beta=-0.139, p=0.013) การไม่เคยตรวจคัดกรองด้วยวิธีถ่ายภาพรังสีทรวงอก (Chest X-ray, CXR) (beta=-0.144, p=0.007) และการดื่มสุรา (beta=-0.167, p=0.002) สามารถร่วมกันทำนายพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคได้ ร้อยละ 52.5 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ <0.001 (adj R2=0.509) ดังนั้น ควรส่งเสริมความรู้และเน้นการสร้างแรงกระตุ้นเตือนให้เกิดพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคที่เหมาะสม เช่น ส่งเสริมการเข้ารับการคัดกรองวัณโรคด้วยวิธีถ่ายภาพรังสีทรวงอก และการแยกห้องนอนกับผู้ป่วยวัณโรค รวมทั้งลดพฤติกรรมเสี่ยง เช่น การดื่มสุรา เพื่อให้ผู้สัมผัสร่วมบ้านมีพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคที่เหมาะสม
Downloads
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Global tuberculosis report 2025 [Internet]. 2020 [cited 2025 Dec 15]. Available from: https://www.who.int/teams/global-programme-on-tuberculosis-and-lung-health/tb-reports/global-tuberculosis-report-2025
Department of Disease Control, Division of Tuberculosis. Thailand operational plan to end tuberculosis, phase 2 (2023-2027). Nonthaburi: Division of Tuberculosisn; 2024. (in Thai)
Department of Disease Control, Division of Tuberculosis (TH). National tuberculosis information program (NTIP) database [Internet]. 2025 [cited 2025 Jun 1]. Available from: https://ntip-ddc.moph.go.th. (in Thai)
Becker MH. The health belief model and personal health behavior. New Jersey: Charles B. Slack; 1974.
Wayne WD. Biostatistics: A foundation for analysis in the health sciences. 6th ed. New York: John Wiley & Sons; 1995.
Phadoongmai M, Jariya W. Factors affecting tuberculosis preventive behaviors among household contacts of pulmonary tuberculosis patients, Thailand [Thesis]. Phitsanulok: Naresuan University; 2023. (in Thai)
Suapumee N. The Relationship between personal factors, knowledge, and lung tuberculosis preventive behaviors of people in Suankleau Sub district, Banpong District, Ratchaburi Province, Thailand. Nursing Journal of the Ministry of Public Health [Internet]. 2013 [cited 2023 Feb 8];23(2):79-93. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/tnaph/issue/view/1585 (in Thai)
Monthaisong K. The Factors predicting tuberculosis preventive behaviors among the tuberculosis contacts in the Bangkok area and perimeter [Thesis]. Bangkok: Thammasat University; 2016. (in Thai)
Maseng N. Factors associated with tuberculosis prevention behaviors among household contacts individuals with tuberculosis patients in Kanchanadit District, Surat Thani Province [Thesis]. Songkhla: Thaksin University; 2024. (in Thai)
Bloom BS. Human characteristic and school learning. New York: McGraw-Hill; 1976.
Best JW, Kahn JV. Research in education. 10th ed. Massachusetts: Pearson Education Inc; 2006.
Srisatidnarakul B. The methodology in nursing research. 5th ed. Bangkok: U&I Intermedia; 2010. (in Thai)
Vanichbuncha K. Satistical analysis: statistics for administration and research. 16 st ed. Bangkok: Chulalongkorn University Press; 2016. (in Thai)
Tueyod P. The Relationships among perception, attitude, and preventive behavior of the Tuberculosis household member in Rong Kwang District, Phrae Province [Thesis]. Phayao: University of Phayao; 2013. (in Thai)
Thomthong T, Sudnongbua S. Factors affecting tuberculosis preventive behaviors among people with tuberculosis contact in Bangkatum District, Phitsanulok Province [Thesis]. Phitsanulok: Naresuan University; 2021. (in Thai)
Phantakasaem C. Factors associated with TB infection among household contacts of new pulmonary TB patients, in community hospitals, Chiang Rai Province [Thesis]. Chiang Rai: Mae Fah Luang University; 2018. (in Thai)
Chusak T, Phumsentkot N. Perception of tuberculosis and tuberculosis prevention behaviors of household contacts in Phisalee District, Nakhon Sawan Province. J Res Dev Valaya Alongkorn Rajabhat Univ [Internet]. 2021 [cited 2023 Feb 8];16(2):15-25. Available from: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/vrurdistjournal/article/view/244198/168703 (in Thai)
Buttho M. Tuberculosis prevention among household contacts of pulmonary tuberculosis patients in Prakhonchai District, Krasang District, and Plabplachai District, Buriram Province, Thailand.Journal of the Office of Disease Prevention and Control, 6 Khon Kaen [Internet]. 2011 [cited 2022 Jan 10];18(3):11-21. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jdpc7kk/article/view/166439 (in Thai)
Kim S, Hesseling AC, Wu X, Hughes MD, Shah NS, Gaikwad S, et al. Factors associated with prevalent Mycobacterium tuberculosis infection and disease among adolescents and adults exposed to rifampin-resistant tuberculosis in the household. PLOS ONE. 2023;18(3):e0283290. doi: 10.1371/journal.pone.0283290.
Velen K, Nhung NV, Anh NT, Cuong PD, Hoa NB, Cuong NK, et al. Risk factors for tuberculosis (TB) among household contacts of
patients with smear-positive TB in 8 provinces of Vietnam: a nested case-control study. Clin Infect Dis. 2021;73(9):e3358–64. doi: 10.1093/cid/ciaa1742.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารควบคุมโรค
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ลงพิมพ์ในวารสารควบคุมโรค ถือว่าเป็นผลงานทางวิชาการหรือการวิจัย และวิเคราะห์ตลอดจนเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้เขียน ไม่ใช่ความเห็นของกรมควบคุมโรค ประเทศไทย หรือกองบรรณาธิการแต่ประการใด ผู้เขียนจำต้องรับผิดชอบต่อบทความของตน
