การพัฒนาผลิตภัณฑ์สเปรย์กันยุงลายบ้านดื้อสารเคมีกำจัดแมลง ในระดับห้องปฏิบัติการ
DOI:
https://doi.org/10.14456/dcj.2026.37คำสำคัญ:
สเปรย์กันยุง, ยุงลายบ้านดื้อสารเคมีกำจัดแมลง, ยีน paraบทคัดย่อ
ยุงลายบ้านดื้อสารเคมีกำจัดแมลงมีรายงานในทุกจังหวัดของประเทศไทยทำให้ผลิตภัณฑ์ป้องกันกำจัดยุง มีประสิทธิภาพลดลงในการควบคุมและป้องกันโรคที่นำโดยยุงลายบ้าน งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและศึกษาประสิทธิผลของผลิตภัณฑ์สเปรย์กันยุงลายบ้านดื้อสารเคมีกำจัดแมลงในระดับห้องปฏิบัติการ โดยพัฒนาสเปรย์กันยุงที่มีสารสำคัญเป็นอิคาริดิน (Icaridin) นำมาวิเคราะห์หาปริมาณสารอิคาริดินด้วยวิธี gas chromatography-flame ionization detection ทดสอบการระคายเคืองทางผิวหนัง/การกัดกร่อนในสัตว์ทดลองชนิดกระต่ายตาม OECD guideline No.404 สอดคล้องกับ OECD GLP ทดสอบประสิทธิผลในการป้องกันยุงลายบ้านดื้อสารเคมีกำจัดแมลง โดยดัดแปลงวิธี Repellent testing ในห้องปฏิบัติการ และตรวจการกลายพันธุ์ของยีน para ในยุงลายบ้านดื้อสารเคมีกำจัดแมลง ด้วยวิธี polymerase chain reaction (PCR) และ DNA sequencing จากการศึกษา พบว่า สเปรย์กันยุงมีสารอิคาริดินร้อยละ 9.78 โดยน้ำหนัก ไม่ก่อการระคายเคืองทางผิวหนังในสัตว์ทดลองชนิดกระต่าย และให้ค่าเฉลี่ยระยะเวลาป้องกันยุงลายบ้านที่ดื้อสารเคมีกำจัดแมลงจาก 6 จังหวัดพื้นที่ศึกษา ได้นานระหว่าง 9.9 (SD 1.3) ถึง 12.0 (SD 0) ชั่วโมง และพบมัธยฐาน 9.50 (IQR 3) ถึง 12.0 (IQR 0) ชั่วโมง โดยแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (Kruskal-Wallis test, p<0.05) และพบการกลายพันธุ์ของยีน para ที่ตำแหน่งกรดอะมิโน 1016 (V1016G) ของยุงลายบ้านจากทั้ง 6 จังหวัด โดยมีค่าความถี่การกลายพันธุ์ของยีน para ระหว่าง 0.20-0.33 ผลิตภัณฑ์สเปรย์กันยุงลายบ้านดื้อสารเคมีกำจัดแมลงที่พัฒนาขึ้นสามารถนำไปใช้ประโยชน์ในงานตามภารกิจและงานสนับสนุนของหน่วยงานได้
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Department of Disease Control (TH), Division of Epidemiology. Digital disease surveillance (DDS) [Internet]. Nonthaburi. 2025 [cited 2025 Oct 13]. Available from: https://dvis3.ddc.moph.go.th/t/DDC_CENTER_DOE/views/_Weekly/sheet13?%3Aembed=y&%3AisGuestRedirectFromVizportal=y&%3Aorigin=card_share_link (in Thai)
Department of Disease Control (TH), Division of Vector borne Diseases. Reporting of insecticide susceptibility in mosquito vectors [internet]. Nonthaburi. 2025 [cited 2025 Oct 13 Available from: https://drive.google.com/drive/folders/1Kzxz3iEgyAzNpIDSEWJ0QTy_eVoS7FJY (in Thai)
Plernsub S, Saingamsook J, Yanola J, Lumjuan N, Tippawangkosol P, Walton C, et al. Temporal frequency of knockdown resistance mutations, F1534C and V1016G, in Aedes aegypti in Chiang Mai city, Thailand and the impact of the mutations on the efficiency of thermal fogging spray with pyrethroids. Acta Trop. 2016;162: 125-32. doi: 10.1016/j.actatropica.2016.06. 019.
Plernsub S, Saingamsook J, Yanola J, Lumjuan N, Tippawangkosol P, Sukontason K, et al. Additive effect of knockdown resistance mutations, S989P, V1016G and F1534C, in a heterozygous genotype conferring pyrethroid resistance in Aedes aegypti in Thailand. Parasit Vectors. 2016;9:417. doi: 10.1186/s13071-016-1713-0.
Saavedra-Rodriguez K, Maloof FV, Campbell CL, Garcia-Rejon J, Lenhart A, Penilla P, et al. Parallel evolution of vgsc mutations at domains IS6, IIS6 and IIIS6 in pyrethroid resistant Aedes aegypti from Mexico. Sci Rep. 2018;8(1):6747. doi: 10.1038/s41598-018-25222-0.
Ferreira H, Cabral R, Queiroga T, Guedes P, Lourenço de Assis A, de Moura Barbosa T, et al. The repellency effect of icaridin nanostructural solution applied on cotton knitting fabric against Lutzomyia longipalpis. Parasitol Res. 2022;121(9):2673-81. doi: 10.1007/s00436-022-07595-4.
Buchel K, Bendin J, Gharbi A, Rahlenbeck S, Dautel H. Repellent efficacy of DEET, Icaridin, and EBAAP against Ixodes ricinus and Ixodes scapularis nymphs (Acari, Ixodidae). Ticks Tick Borne Dis. 2015;6(4):494-8. doi: 10.1016/j.ttbdis.2015.03.019.
Lupi E, Hatz C, Schlagenhauf P. The efficacy of repellents against Aedes, Anopheles, Culex and Ixodes spp. - a literature review. Travel Med Infect Dis. 2013;11(6):374-411. doi: 10.1016/j.tmaid.2013.10.005.
Food and Drug Administration (TH). Insect repellent sprays and lotions should be used with caution, especially for young children [Internet]. Nonthaburi. 2025 [cited 2025 Oct 10]. Available from: https://oryor.com/media/infoGraphic/media_printing/1841?ref=search (in Thai)
Sri-ard B. Preliminary research. 10th ed. Bangkok: Suweriyasan Printing; 2017. (in Thai)
World Health Organization. Monitoring and managing insecticide resistance in Aedes mosquito populations. Interim guidance for entomologists [Internet]. [cited 2025 Oct 1]. Available from: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/204588/WHO_ZIKV_VC_16.1_eng.pdf?sequence=2&isAllowed=y
Ministry of Public Health (TH). Notification of the Ministry of Public Health: Criteria for Permissible Variations from the Specified Amounts of Active Ingredients in Hazardous Substances under the Responsibility of the Food and Drug Administration, B.E. 2555 (2012). Nonthaburi: Ministry of Public Health; 2012. (in Thai)
Organization for Economic Cooperation and Development. Test No. 404: Acute dermal irritation/corrosion [Internet]. [cited 2025 Sep 15]. Available from: https://www.oecd.org/en/publications/test-no-404-acute-dermal-irritation-corrosion_9789264242678-en.html
Chompoosri J, Khamsawads C, Krutbut J, Makruen T, Rojanawiwat A. Development of natural compound aerosol spray against genetic fipronil and pyrethroid-resistant Aedes aegypti mosquitoes in dengue risk areas in Thailand. Dis Control J [Internet]. 2024 [cited 2025 Sep 10];50(1):98-110. Available from https://he01.tci-thaijo.org/index.php/DCJ/article/view/263519/181722 (in Thai)
World Health Organization. Standard operating procedure for testing insecticide susceptibility of adult mosquitoes in WHO tube tests [Internet]. [cited 2026 Apr 20]. Available from: https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/3e38221a-42e7-4a52-979a-018d519d8286/content
Chung HH, Cheng IC, Chen YC, Lin C, Tomita T, Teng HJ. Voltage-gated sodium channel intron polymorphism and four mutations comprise six haplotypes in an Aedes aegypti population in Taiwan. PLoS Negl Trop Dis. 2019;13(3): e0007291. doi: 10.1371/journal.pntd. 007291.
Stenhouse SA, Plernsub S, Yanola J, Lumjuan N, Dantrakool A, Choochote W, et al. Detection of the V1016G mutation in the voltage-gated sodium channel gene of Aedes aegypti (Diptera: Culicidae) by allele-specific PCR assay, and its distribution and effect on deltamethrin resistance in Thailand. Parasit Vectors. 2013;6:253. doi: 10.1186/1756-3305-6-253.
Bello JE, Carde RT. Compounds from human odor induce attraction and landing in female yellow fever mosquitoes (Aedes aegypti). Sci Rep. 2022;12:15638. doi: 10.1038/s41598-022-19254-w.
De Obaldia ME, Morita T, Dedmon LC, Boehmler DJ, Jiang CS, Zeledon EV, et al. Differential mosquito attraction to humans is associated with skin-derived carboxylic acid levels. Cell. 2022;185(22):4099-116. doi: 10.1016/j.cell.2022.09.034.
Chompoosri J, Tacharoenmuang R, Khamsawads C, Methawanitphong N. Insecticide susceptibility of genetically pyrethroid-resistant Aedes aegypti mosquitoes. Dis Control J. 2021 [cited 2025 Sep 15];47(Suppl 2):1303-18. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/DCJ/article/view/247959/171652 (in Thai)
Schluep SM, Buckner EA. Metabolic resistance in permethrin-resistant Florida Aedes aegypti (Diptera: Culicidae). Insects. 2021;12(10):866. doi: 10.3390/insects12100866.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารควบคุมโรค
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ลงพิมพ์ในวารสารควบคุมโรค ถือว่าเป็นผลงานทางวิชาการหรือการวิจัย และวิเคราะห์ตลอดจนเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้เขียน ไม่ใช่ความเห็นของกรมควบคุมโรค ประเทศไทย หรือกองบรรณาธิการแต่ประการใด ผู้เขียนจำต้องรับผิดชอบต่อบทความของตน
