การศึกษาความชุกของวัณโรคนอกปอดดื้อยาในประเทศไทย ระหว่างปี พ.ศ. 2566-2567
DOI:
https://doi.org/10.14456/dcj.2026.23คำสำคัญ:
วัณโรคนอกปอด, วัณโรคดื้อยา, วัณโรคดื้อยาหลายขนานบทคัดย่อ
วัณโรคดื้อยา (drug-resistant tuberculosis) เป็นปัญหาสำคัญทางด้านสาธารณสุขของโลก แพทย์มักจะตระหนักถึงการเกิดวัณโรคปอดดื้อยา (DR-PTB) แต่ยังไม่ได้ให้ความสนใจอย่างเพียงพอต่อวัณโรคนอกปอดดื้อยา (DR-EPTB) เนื่องจากการตรวจวินิจฉัยวัณโรคนอกปอดดื้อยา (DR-EPTB) ทำได้ยากมีความท้าทายและมีข้อมูลเกี่ยวกับรูปแบบการดื้อยาในวัณโรคนอกปอดค่อนข้างจำกัด การศึกษานี้เป็นการวิเคราะห์ข้อมูลย้อนหลัง(retrospective study) เพื่อศึกษาความชุกของวัณโรคนอกปอดดื้อยา (DR-EPTB) จากผู้ป่วยวัณโรคนอกปอด (EPTB) ทั้งหมด 373 ราย ที่ได้ทดสอบความไวต่อยา (DST) รัักษาวััณโรคแนวที่ 1 (FLDs) และ 2 (SLDs) จากห้องปฏิบัติการอ้างอิงชันสูตรวัณโรคแห่งชาติ (NTRL) ตั้งแต่ปี 2566 ถึง 2567 ผลการศึกษาพบว่ามีผู้ป่วยวัณโรคนอกปอดดื้อยา (DR-EPTB) ทั้งหมด 53 ราย ร้อยละ 14.21 (95% CI: 11.01-18.14) มีอายุเฉลี่ย (±SD) 43.88±18.23 ปี พบในเพศชายร้อยละ 54.29 (95% CI: 42.70-65.43) ส่วนใหญ่จะพบในผู้ป่วยที่เคยได้รับการรักษามาก่อน (previously treated) ร้อยละ 86.67 (95% CI: 73.45-94.12) พบมีการดื้อยา isoniazid ร้อยละ 10.46 (95% CI: 7.72-14.00), rifampin ร้อยละ 6.17 (95% CI: 4.10-9.12), ethambutol ร้อยละ 0.27 (95% CI: 0.01-1.66), levofloxacin ร้อยละ 0.94 (95% CI: 0.19-2.85) และพบวัณโรคนอกปอดดื้อยาหลายขนาน (MDR) ร้อยละ 3.22 (95% CI: 1.79-5.60) ความชุกของการดื้อยาหลายขนาน (MDR) พบตามตัวอย่างต่างๆ ดังนี้ pus ร้อยละ 75, blood ร้อยละ 17 และ pleural fluid ร้อยละ 8 จากการศึกษานี้พบว่ามีการตรวจพบวัณโรคนอกปอดดื้อยา isoniazid, rifampin สูง ดังนั้นควรส่งตัวอย่างนอกปอดทำการเพาะเลี้ยงเชื้อและทดสอบความไวต่อยา (DST) และควรมีแนวทางการบริหารจัดการวัณโรคนอกปอดดื้อยาที่ชัดเจน
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Nasrisuk T, Tohtubtiang K, Kamonwat P. Analysis of diagnosis of extra pulmonary tuberculosis by culture. Thai J Tuberc Chest Dis Crit Care [Internet]. 2024 [cited 2024 Dec 25];43(3):101-9. Available from: https://thaichestjournal.org/wp-content/uploads/2024/12/art_43_3.pdf (in Thai)
Palacios-Marmolejo A, Luna-Ramírez G, Ornelas-Perea M, Herrera-Leandro DA, Ortiz-Palos M, Silva-Menchaca JJ. Diagnosis of extra pulmonary tuberculosis by culture. J Lung Pulm Respir Res [Internet]. 2018 [cited 2024 Mar 1];5(5):158-62.Available from: https://medcraveonline.com/JLPRR/JLPRR-05-00184.pdf
Desai U, Joshi JM. Extrapulmonary drug-resistant tuberculosis at a drug-resistant tuberculosis center, Mumbai: Our experience – Hope in the midst of despair! Lung India. 2019;36(1):3-7. doi: 10.4103/lungindia.lungindia_192_18
Nasrisuk T, Tohtubtiang K, Intaramontree P. Phenotypic and genotypic comparison of antituberculosis drug resistance Mycobacterium tuberculosis in Thailand. Thai J Tuberc Chest Dis Crit Care [Internet]. 2025 [cited 2025 Aug 31];44(2):51-63. Available from: https://thaichestjournal.org/wpcontent/uploads/2025/08/art_44_2_1.pdf (in Thai)
Boonsarngsuk V, Mangkang K, Santanirand P. Prevalence and risk factors of drug resistant extrapulmonary tuberculosis. Clin Respir J. 2018;12:2101–09. doi: 10.1111/crj.12779
Dusthackeer A, Sekar G, Chidambaram S, Kumar V, Mehta P, Swaminathan S. Drug resistance among extrapulmonary TB patients: Six years experience from a supranational reference laboratory. Indian Journal of Medical Research. 2015;142(5):568-74. doi: 10.4103/0971-5916.171284
World Health Organization. Global tuberculosis report 2024. Geneva: WHO; 2024.
Chuchottaworn C, Kamonwat P, Kasetchareo Y, Thammakumpee K, Reechaipichitkul W, Sangsayunh P, et al. Guideline for Programmatic Management of Drug-Resistant tuberculosis 2024: PMDT 2024. (in Thai)
Nasrisuk T, Kamdee C, Rattanavichit L. Comparison and Evaluation of Solid Culture and Liquid Culture for the Diagnosis of Tuberculosis. Thai J Tuberc Chest Dis Crit Care 2022; 41: 2022;41(3):101-9. (in Thai)
World Health Organization. Technical manual for drug susceptibility testing of medicines used in the treatment of tuberculosis 2018. Geneva: WHO; 2018. Available from: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/275469/9789241514842-eng.pdf
Gopalaswamy R, Dusthackeer V.N.A., Kannayan S, Subbian S. Extrapulmonary tuberculosis an update on the diagnosis, treatment and drug resistance. J Respir. 2021;1(2):141–64. doi: 10.3390/jor1020015
Lewinsohn DM, Leonard MK, LoBue PA, Cohn DL, Daley CL, Desmond E, et al. Official American thoracic society/infectious diseases society of America/centers for disease control and prevention clinical practice guidelines: diagnosis of tuberculosis in adults and children. Clin Infect Dis. 2017;64(2):111–5. doi: 10.1093/cid/ciw778
Lai CC, Liu WL, Tan CK, Huang YC, Chung KP, Lee MR, et al. Differences in drug resistance profiles of Mycobacterium tuberculosis isolates causing pulmonary and extrapulmonary tuberculosis in a medical centre in Taiwan, 2000–2010. Int J Antimicrob Agents. 2011;38(2):125–9. doi: 10.1016/j.ijantimicag.2011.03.016
VidyaRaj CK, Vadakunnel MJ, Mani BR, Anbazhagi M, Pradhabane G, Venkateswari R, et al. Prevalence of extrapulmonary tuberculosis and factors influencing successful treatment outcomes among notified cases in South India. Scientific Reports 2025;15(1):8290. doi: 10.1038/s41598-025-92613-5
Kamolwat P, Nateniyom S, Chaiprasert A, Disratthakit A, Mahasirimongkol S, Yamada N, et al. Prevalence and associated risk factors of drug-resistant tuberculosis in Thailand: results from the fifth national anti-tuberculosis drug resistance survey. Tropical Medicine and International Health. 2021;26(1):45–53. doi:10.1111/tmi.13502
Gegia M, Winters N, Benedetti A, van Soolingen D, Menzies D. Treatment of isoniazid-resistant tuberculosis with first-line drugs: a systematic review and meta-analysis. Lancet Infect Dis. 2017;17(2):223-34. doi: 10.1016/S1473-3099(16)30407-8
Guocan Yu, Likui Fang, Yanqin Shen, Fangming Zhong, Xudong Xu. Targeted nanopore sequencing using clinical specimens for the rapid diagnosis of extrapulmonary tuberculosis. BMC Infectious Diseases. 2024;24(1):710. doi: 10.1186/s12879-024-09618-0
World Health Organization. Manual for selection of molecular WHO- recommended rapid diagnostic tests for detection of tuberculosis and drug-resistant tuberculosis. Geneva: WHO; 2022.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารควบคุมโรค
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ลงพิมพ์ในวารสารควบคุมโรค ถือว่าเป็นผลงานทางวิชาการหรือการวิจัย และวิเคราะห์ตลอดจนเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้เขียน ไม่ใช่ความเห็นของกรมควบคุมโรค ประเทศไทย หรือกองบรรณาธิการแต่ประการใด ผู้เขียนจำต้องรับผิดชอบต่อบทความของตน
