ผลกระทบของอัตราสูญเสียวัคซีนต่อการบริหารจัดการวัคซีนและตารางการให้วัคซีน ในแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค: กรณีศึกษาวัคซีน DTP, DTP-HB และ DTP-HB-Hib
DOI:
https://doi.org/10.14456/dcj.2021.21คำสำคัญ:
อัตราสูญเสียวัคซีน, การบริหารจัดการวัคซีน, วัคซีน, DTP; DTP-HB; DTP-HB-Hibบทคัดย่อ
วัคซีนเป็นเครื่องมือที่สำคัญทางด้านสาธารณสุขในการป้องกันควบคุมโรค การบริหารจัดการวัคซีนต้องคำนึงถึงประสิทธิภาพ ความคุ้มค่าและคุ้มประโยชน์ของประชาชนที่จะได้รับ และอัตราสูญเสียวัคซีนเป็นปัจจัยที่สำคัญและต้องเกิดดุลยภาพระหว่างงบประมาณที่ใช้ในแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคกับประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการป้องกันโรค เพื่อจะหาปัจจัยและแนวทางในการลดอัตราสูญเสียของวัคซีนที่เกิดจากการให้บริการในหน่วยบริการ และผลกระทบของการบริหารจัดการวัคซีนและแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของประเทศ วิธีการศึกษาเป็นเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวางเพื่อหาอัตราสูญเสียและปัจจัยต่าง ๆ ในกระบวนการให้บริการวัคซีนของหน่วยบริการ โดยการสุ่มอย่างง่ายแบบหลายขั้นจำนวน 12 อำเภอของ 12 จังหวัดที่สุ่มได้รวม 242 แห่ง และใช้ข้อมูลจากใบเบิกวัคซีน (ว.3/1) ของหน่วยบริการจำนวน 2,945 ตัวอย่างมาวิเคราะห์ พบอัตราสูญเสียวัคซีน DTP-HB และ DTP เฉลี่ยร้อยละ 36.07 และ 45.19 ตามลำดับ และจำนวนเด็กที่มารับวัคซีนในแต่ละครั้งเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่ออัตราสูญเสียวัคซีน โดยร้อยละ 18.7 มีเด็กมารับวัคซีนน้อยกว่า 5 คน และร้อยละ 49.4 มีเด็กมารับวัคซีนน้อยกว่า 10 คน ทำให้อัตราสูญเสียวัคซีนที่เปิดให้บริการสูงกว่าเป้าหมายที่กำหนดไว้ร้อยละ 25 สำหรับวัคซีนขนาดบรรจุ 10 โด๊ส/ขวด หากปรับเปลี่ยนให้มีขนาดบรรจุเล็กลงเป็น 5 และ 2 โด๊ส/ขวด จะทำให้อัตราสูญเสียวัคซีน DTP-HB ลดลงเป็นร้อยละ 18.03 และ 6.12 ตามลำดับ แต่หากเพิ่มจำนวนครั้งวัคซีน DTP-HB ที่เด็กต้องได้รับเป็น 4 และ 5 ครั้ง พบอัตราสูญเสียวัคซีน DTP-HB ร้อยละ 25.96 และ 20.75 ปัจจุบันได้ปรับเปลี่ยนวัคซีนจาก DTP-HB เป็น DTP-HB-Hib เพื่อป้องกันโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบและปอดอักเสบในเด็ก ดังนั้นเพื่อให้การบริหารจัดการวัคซีนเกิดประสิทธิภาพและเป็นการลดอัตราสูญเสียวัคซีน DTP-HB-Hib ที่ใช้ในแผนงานฯ ควรปรับจำนวนครั้งให้เด็กได้รับวัคซีนเป็น 4 หรือ 5 ครั้ง หรือปรับการให้บริการเป็นวัคซีน DTP-HB-Hib ชนิดเดียวทดแทนวัคซีน DTP ซึ่งต้องใช้งบในการจัดหาวัคซีนเพิ่มขึ้น 7-13 ล้านบาท/ปี คิดเป็นร้อยละ 0.87-1 ของงบประมาณที่ใช้ในแผนงานฯ แต่จะทำให้เด็กมีระดับภูมิคุ้มกันโรคเพิ่มขึ้นและป้องกันโรคได้ยาวนานขึ้น และเจ้าหน้าที่สามารถให้บริการวัคซีนแก่เด็กที่มารับวัคซีนได้สะดวก รวดเร็ว และปลอดภัยยิ่งขึ้น
Downloads
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Effective Vaccine Management (EVM) Initiative, Department of Vaccines and Biological [Internet]. [cited 2019 Sep 9]. Available from: https://www.who.int/immunization/programmes_systems/supply_chain/EVM-JS_final.pdf
Duttagupta C, Bhattacharyya D, Narayanan P, Pattanshetty SM. Vaccine wastage at level of service delivery: across-sectional study. Public Health. 2017;148:63-5.
Aaron SW, Fred W, Eric N, Boubacar D, Naawa S, Tove KR, et al. Vaccine wastage in Nigeria: An assessment of wastage rates and related vaccinator knowledge, attitudes and practices. Vaccine. 2017;35:6751-8.
Patrick TW, Elizabeth AM, Leila AH, Wendy P, Shawn TB, Kirstin K, et al. The value of tailoring vial sizes to populations and locations. Vaccine. 2019;37:637-44.
Parmar D, Baruwa EM, Zuber P, Kone S; Impact of wastage on single and multi-dose vaccine vials: implications for introducing pneumococcal vaccines in developing countries. Hum Vaccines. 2010;6:270-8.
Division of Vaccine Preventable Disease, Department of Disease Control; Immunization Schedule 2018. [Internet]. [cited 2017 Dec 1]. Available from: http://dvpd.ddc.moph.go.th/content/download/105 (in Thai).
Chotpitayasunondh T. Bacterial meningitis in children: etiology and clinical features, an 11-year review of 618 cases. Southeast Asian J Trop Med Public Health. 1994;25:107-15.
Supachai R, Sophie CT, Supamit C, Charung M, Damien J, Alan B, et al. Prospective population-based incidence of Haemophilus influenzae type b meningitis in Thailand. Vaccine. 2004;22:975-83.
Sonja JO, Surang D, Leelawadee S, Supamit C, Scott FD. Frequent Haemophilus Influenza Type B Colonization in Rural Thailand. The Pediatric infectious Disease Journal. 2005;24:739-41.
Division of Vaccine Preventable Disease, Department of Disease Control; Vaccine and Immunization 2019. Nonthaburi: Division of Vaccine Preventable Disease; 2019. (In Thai)
World Health Organization. Monitoring vaccine wastage at country level: Guideline for Program Managers. Department of Vaccines and Biological, World Health Organization. WHO Document, WHO/V&B/03.18/Rev.1;2005
World Health Organization. WHO Policy Statement: Multi-dose Vial Policy (MDVP) Revision 2014; Handling of multi-dose vaccine vials after opening. Department of Vaccines and Biological, World Health Organization. WHO Document, WHO/IVB/14.07;2014.
Stephane G, Karen H, Brint B, Serguei D, Christine N, Selina AM, et al. Vaccine wastage in Bangladesh. Vaccine. 2010;28:858-63.
Sirirat T, Pornsak Y, Porpit V, Aimorn R; Wastage of Multi-dose Measles Vaccine Survey in Public Health Facilities. Disease Control Journal. 2008;34(3):311-26. (in Thai)
Aaron SW, Kong K, John H, Eleanor B, Nari C, Richard D, et al; Assessment of vaccine wastage rates, missed opportunities and related knowledge, attitudes and practices during introduction of a second dose of measles-containing vaccine into Cambodia’s national immunization program. Vaccine. 2018;36:4517-24.
Palanivel C, Vaman K, Kalaiselvi S, Baridalyne N. Vaccine wastage assessment in primary care setting in urban India. Journal of Pediatric Sciences. 2012;4:e119.
Posuwan N, Wanlapakorn N, Vongpunsawad S, Sintusek P, Leuridan E, Poovorawan Y, et al. Comparison of hepatits b surface antibody levels induced by the pentavalent DTwP-HB-Hib versus the hexavalent DTaP-HB-Hib-IPV vaccine, administered to infans at 2, 4, 6, and 18 months of age, following monovalent hepatitis b vaccination at birth. Vaccine. 2020;38:1643-51
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความที่ลงพิมพ์ในวารสารควบคุมโรค ถือว่าเป็นผลงานทางวิชาการหรือการวิจัย และวิเคราะห์ตลอดจนเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้เขียน ไม่ใช่ความเห็นของกรมควบคุมโรค ประเทศไทย หรือกองบรรณาธิการแต่ประการใด ผู้เขียนจำต้องรับผิดชอบต่อบทความของตน
