การพัฒนาขีดความสามารถขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นด้านการป้องกันโรคเบาหวาน ต.ตรีณรงค์ อ.ชุมพลบุรี จ.สุรินทร์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เพื่อเพิ่มขีดความสามารถขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ให้มีความสามารถในการจัดการป้องกันโรคและยกระดับความสนใจ ความรู้ ความเข้าใจในกระบวนการพัฒนาคุณภาพการป้องกันโรคเบาหวานในชุมชน โดยผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของผู้นำชุมชน องค์กรชุมชน ภาคประชาชนในทุกระดับและนักวิชาการในพื้นที่โดยเริ่มจากการค้นหาปัญหา วางแผน ดำเนินงานสังเกตและบันทึก การสะท้อนความคิดเห็นและติดตามประเมินผล มีอปท. นักวิชาการในพื้นที่ และภาคประชาชน จำนวน 30 คนร่วมกันดำเนินงานโดยบทบาทของอปท. เป็นผู้หนุนเสริม นักวิชาการในพื้นที่เป็นพี่เลี้ยง และภาคประชาชนเป็นผู้ดำเนินงานในชุมชน นักวิจัยเป็นผู้ Empowerment ทีมพื้นที่ศึกษา 3 หมู่บ้านคัดเลือกเฉพาะเจาะจง ตามเกณฑ์ที่กำหนดใน ต.ศรีณรงค์ อ.ชุมพลบุรี จ.สุรินทร์ 276 ครัวเรือน กลุ่มตัวอย่างแบ่งเป็นกลุ่มผู้ป่วยเบาหวาน กลุ่มเสี่ยงต่อโรคเบาหวานและกลุ่มปกติ เก็บข้อมูลโดยแบบสอบถาม การสนทนากลุ่มแบบรายงานกิจกรรม แบบทดสอบความรู้โรคเบาหวาน และแบบบันทึกน้ำหนัก รอบเอว ระดับน้ำตาลในเลือด วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยความถี่ ค่าเฉลี่ย ร้อยละ และ Paired t-test ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การจัดกลุ่มข้อมูลและวิเคราะห์เชิงเนื้อหาตามตัวแปรที่ศึกษา ช่วงเวลาการศึกษาระหว่างเดือน มีนาคม 2553 - เดือน กุมภาพันธ์ 2554 ผลการศึกษาพบว่า 1) อปท.มีการวิเคราะห์สถานการณ์และบริบททางสังคม 2) การสังเคราะห์ข้อมูล 3) การมองหาภาคีเครือข่ายคนทำงานร่วมกันโดยมีผู้เอื้ออำนวย 4) มีกระบวนการทำงานที่ปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง ด้วยวงจร PDCA 5) การติดตามกำกับประเมินผล และเกิดกิจกรรมในหมู่บ้านตัวอย่าง ได้แก่ การตรวจเลือดเพื่อคัดกรองโรคเบาหวาน ออกกำลังกายด้วยวิธีต่างๆ การทอเสื่อกก การทำความสะอาดบ้าน และรอบบ้าน อสม. เยี่ยมบ้านผู้ป่วยเบาหวาน การนวดฝ่าเท้าด้วยกะลามะพร้าว และการใช้ภูมิปัญญาชาวบ้านในการรักษาโรคเบาหวาน การให้ความรู้ผ่านหอกระจายข่าว และผลลัพธ์ในกลุ่มป่วย กลุ่มเสี่ยง กลุ่มปกติ มีความรู้ โรคเบาหวาน ร้อยละ 62.5 ร้อยละ 75.4 และร้อยละ 70.3 ตามลำดับและสูงกว่าก่อนการดำเนินงาน ผลลัพธ์ในกลุ่มป่วยมีน้ำหนักเฉลี่ยก่อนและหลังการดำเนินงานไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 รอบเอวเฉลี่ยก่อนและหลังการดำเนินงานไม่ต่างกัน ระดับน้ำตาลในเลือดเฉลี่ยก่อนและหลังการดำเนินงาน ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ผลลัพธ์ในกลุ่มเสี่ยงพบว่ามีน้ำหนักเฉลี่ยก่อนและหลังการดำเนินงานไม่ต่างกัน รอบเอวเฉลี่ยก่อนและหลังการดำเนินงานไม่ต่างกัน การพัฒนาขีดความสามารถของ อปท. นักวิชาการ และภาคประชาชน ด้านการป้องกันควบคุมโรคเบาหวาน สามารถทำให้เกิดการจัดการด้วยการมีส่วนร่วมของชุมชนในทุกขั้นตอน และมีกิจกรรมการป้องกันโรคในชุมชน ความรู้ น้ำหนัก รอบเอว ระดับน้ำตาลในเลือดของกลุ่มป่วย กลุ่มเสี่ยง กลุ่มปกติ ดีขึ้น ดังนั้นเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในพื้นที่ควรเกาะติดหรือเชื่อมต่อการทำงานให้ต่อเนื่องในพื้นที่ศึกษา เนื่องจากปลัดอบต. มีความสนใจ เข้าใจ มุ่งมั่นและผ่านประสบการณ์ที่ดีต่อการดำเนินงานแบบมีส่วนร่วม และควรขยายผลให้เป็นศูนย์เรียนรู้หรือเป็นข้อมูลให้ผู้บริหารจัดทำหลักสูตรพัฒนาคนทำงานในพื้นที่ และควรมีการศึกษาเชิงลึกด้านมนุษยวิทยาการพัฒนางานในหมู่บ้านตัวอย่างต่อไป