ความก้าวหน้าของการพัฒนาวัคซีนไข้เลือดออก

บทคัดย่อ

โรคไข้เลือดออกเป็นโรคที่เป็นปัญหาทางสาธารณสุขในหลายประเทศ และนับวันจะทวีความรุนแรงมากขึ้น เนื่องจากยังไม่มียารักษาโรคนี้โดยเฉพาะ และมาตรการควบคุมยุงพาหะยังไม่ได้ผลดีเท่าที่ควร การพัฒนาวัคซีนจึงเป็นความหวังเดียวในการควบคุมโรคไข้เลือดออก สำหรับวัคซีนไข้เลือดออกนั้น มีการวิจัยและพัฒนากันมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2483 แต่ก็ยังไม่มีวัคซีนไข้เลือดออกที่นำมาใช้ได้จริง เพราะนอกจากจะต้องสร้างวัคซีน ให้ครบทุกชนิดแล้ว ยังต้องทำให้ภูมิคุ้มกันที่เกิดขึ้นจากการได้รับวัคซีนมีระดับที่เหมาะสม เพื่อป้องกัน ภาวะภูมิคุ้มกันที่ไม่พอดี จะส่งเสริมให้เชื้อไวรัสฯเข้าสู่เซลล์และเพิ่มจำนวนมากขึ้น รวมทั้งขาดสัตว์ทดลองที่ดีในการทดสอบ แต่ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาวัคซีนไข้เลือดออกเริ่มมีความหวังที่จะสามารถนำมาใช้ในเวลาอันใกล้ ปัจจุบันเทคโนโลยีในการผลิตวัคซีนพัฒนาไปมาก ทำให้วัคซีนไข้เลือดออกที่พัฒนาในปัจจุบันมีหลากหลายชนิดแบ่งได้ตามเทคนิคการผลิตดังนี้ liveattenuate vaccine, live attenuate recombinant (chimeric) vaccine, purified inactivated virus, recombinant subunits, virus-like particles, DNA vaccine และ virus-vectored dengue vaccines โดยวัคซีนแต่ละชนิดก็จะมีทั้งข้อดีและข้อเสียในการนำไปใช้ทั้งในเรื่องผลข้างเคียง การกระตุ้นภูมิต้านทาน ความคงอยู่ของภูมิต้านทานและการเก็บรักษาและขนส่ง ปัจจุบันมีวัคซีนที่ครอบคลุมเชื้อทั้ง 4 ชนิด และ เข้าสู่ clinical phase อยู่ 6 ตัว โดยวัคซีนที่มีความก้าวหน้ามากที่สุดคือ Live attenuated chimeric vaccine วัคซีนนี้พัฒนาจากการตัดต่อวัคซีนไข้เหลือง YF17D vaccine กับเชื้อไวรัสเด็งกี่ทั้ง 4 ชนิด ขณะนี้อยู่ระหว่างการศึกษาใน phase 3 ผลการศึกษาใน phase 2b พบว่า ปลอดภัยแต่ป้องกันได้เพียง 3 ชนิดคือ DENV-1, 3 และ 4 และคาดว่าจะสามารถผลิตออกจำหน่ายในเวลาอันใกล้ แต่ผลการศึกษาอาจจะไม่เป็นไปตามที่คาดหวัง ดังนั้นการดูแลสิ่งแวดล้อมไม่ให้เอื้อต่อการเพาะพันธุ์ยุงลายจึงยังคงเป็นสิ่งจำเป็นที่ต้องดำเนินการต่อไป