การสังเคราะห์อภิมานงานวิจัย ปัจจัยป้องกันพฤติกรรมการสูบบุหรี่ในเยาวชนไทย
DOI:
https://doi.org/10.14456/dcj.2015.4คำสำคัญ:
นิเวศวิทยาเชิงสังคม, ปัจจัยป้องกัน, การสูบบุหรี่, เยาวชนไทย, สังเคราะห์งานวิจัยบทคัดย่อ
บุหรี่เป็นสารเสพติดชนิดแรกที่วัยรุ่นติด เป็นสื่อนำไปสู่การติดสารเสพติดชนิดอื่นๆ ที่ร้ายแรงกว่า เช่น สุรา เฮโรอีน กัญชา ยาบ้า และพบว่า การสูบบุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ส่งผลต่อภาระโรคสูงเป็นอันดับ 2 รองจากปัจจัยเสี่ยงด้านการดื่มแอลกอฮอล์ หากทราบว่าปัจจัยใดที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการป้องกันพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของเยาวชนไทย ซึ่งจะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อการจัดการควบคุมป้องกันการใช้ยาสูบในเยาวชนไทย ในการศึกษานี้ จึงใช้วิธีการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ และการสังเคราะห์อภิมานงานวิจัย โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยป้องกันพฤติกรรมการสูบบุหรี่ในเยาวชนไทย ตามกรอบแนวคิดนิเวศวิทยาเชิงสังคม ผลการศึกษา จากการสืบค้นฐานข้อมูล Google Scholar, Scopus และ Science Direct มีจำนวน 6,372 บทความ จากคำค้นที่กำหนดขึ้น และมีจำนวน 18 บทความ ที่ผ่านการประเมินคุณภาพบทความตามเกณฑ์ที่ตั้งไว้ เมื่อนำมาสกัดข้อมูลตามกรอบแนวคิดนิเวศวิทยาเชิงสังคมในทุกมิติพบว่า ปัจจัยในระดับสังคม/นโยบายสาธารณะ โดยเฉพาะการออกกฎหมาย และการขึ้นภาษีบุหรี่ มีผลในเชิงการป้องกันการสูบบุหรี่ในเยาวชนไทย และปัจจัยในระดับระหว่างบุคคล ได้แก่ การมีตัวแบบที่ดีจากพ่อแม่ บุคคลในครอบครัว ครู และบุคคลที่มีชื่อเสียง มีผลในเชิงการป้องกันการสูบบุหรี่ในเยาวชนไทย ซึ่งในประเทศไทยพบว่า มีการดำเนินการเพื่อป้องกันการสูบบุหรี่ในเยาวชนในระดับต่างๆ แต่ยังขาดความเชื่อมโยงที่ชัดเจนในแต่ละระดับ และพบว่าปัจจัยในระดับชุมชนที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน ยังมีการดำเนินการไม่ตรงกับปัจจัยป้องกันที่ค้นพบ จากการศึกษาในครั้งนี้สรุปได้ว่า การป้องกันการใช้ยาสูบในเยาวชนจะสำเร็จได้ต้องดำเนินการให้ครอบคลุมทุกระดับ ตามกรอบแนวคิดนิเวศวิทยาเชิงสังคม และให้เกิดความเชื่อมโยงระหว่างระดับในทุกมิติด้วย
Downloads
เอกสารอ้างอิง
2. ศิริวรรณ พิทยรังสฤษฏ์, ปวีณา ปั้นกระจ่าง, กนิษฐา บุญธรรมเจริญ. บทที่ 3 ผลกระทบต่อสุขภาพและเศรษฐกิจจากการบริโภคยาสูบ เปรียบเทียบกับรายได้ทางเศรษฐกิจจากยาสูบ. ใน; ศิริวรรณ พิทยรังสฤษฏ์, ปวีณา ปั้นกระจ่าง, สุนิดา ปรีชาวงษ์, บรรณาธิการ. สรุปสถานการณ์ปัจจัยเสี่ยงหลักด้านยาสูบของประเทศไทย พ.ศ. 2557. กรุงเทพมหานคร: เจริญดีมั่นคงการพิมพ์; 2557. หน้า. 19-21.
3. สุรัตนา พรวิวัฒนชัย. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของวัยรุ่น. กรุงเทพมหานคร: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล; 2553.
4. บุปผา ศิริรัศมี, จรรยา เศรษฐบุตร, ฟิลิป เกสต์, อารีย์ พรมโม้, วรางคณา ผลประเสริฐ, ปรียา เกนโรจน์. ผลกระทบจากนโยบายควบคุมการบริโภคยาสูบในประเทศไทย การสำรวจกลุ่มวัยรุ่นระดับประเทศรอบที่ 1 (พ.ศ. 2548). กรุงเทพมหานคร: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล; 2548.
5. นันทิชา ฦาชา. พฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ของนักเรียนชาย ชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น โรงเรียนเบญจมราชานุสรณ์. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์; 2550.
6. ศรีรัช ลอยสมุทร. บทที่ 6 สถานการณ์ผลิตภัณฑ์ยาสูบชนิดใหม่. ใน; ศิริวรรณ พิทยรังสฤษฏ์, ปวีณา ปั้นกระจ่าง, สุนิดา ปรีชาวงษ์, บรรณาธิการ. สรุปสถานการณ์ปัจจัยเสี่ยงหลักด้านยาสูบของประเทศไทย พ.ศ. 2557. กรุงเทพมหานคร: เจริญดีมั่นคงการพิมพ์; 2557. หน้า. 37- 40.
7. สำนักงานสถิติแห่งชาติ. สรุปสำหรับผู้บริหาร การสำรวจพฤติกรรมการสูบบุหรี่และการดื่มสุราของประชากร พ.ศ. 2557 [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 12 มิ.ย. 2558]. แหล่งข้อมูล: http://service.nso.go.th/nso/nsopublish/themes/files/smokeExec57.pdf
8. Bronfenbrenner U. The ecology of human development: experiments by nature and design: Cambridge, Massachusetts: Harvard university; 2009.
9. วิโรจน์ เจียมจรัสรังสี, ประศักดิ์ สันติภาพ. การทบทวนองค์ความรู้มาตรการดำเนินการควบคุมและป้องกันโรคหัวใจและหลอดเลือด. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ; 2547.
10. สมพล วันต๊ะเมล์. แนวทางการป้องกันพฤติกรรมเสี่ยงทางสุขภาพ ตามแนวศึกษานิเวศวิทยาเชิงสังคม [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 4 เม.ย. 2558]. แหล่งข้อมูล: www.thaipopulation.org
11. สิทธิพงศ์ วัฒนานนท์สกุล. ผลการใช้โปรแกรมเชิงป้องกันที่มีต่อเจตนาเชิงพฤติกรรมการสูบบุหรี่ในนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น [อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 2 มิ.ย. 2558]. แหล่งข้อมูล: http://ir.swu.ac.th/xmlui/bitstream/handle/123456789/2494/Sittipong_W_R440134.pdf?sequence=1
12. จันทนา คำน้อย. พฤติกรรมป้องกันการสูบบุหรี่ของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย ตำบลแม่อาย อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ [วิทยานิพนธ์ปริญญาพยาบาล ศาสตรมหาบัณฑิต]. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่; 2551.
13. ศิริธิดา ศรีพิทักษ์, ยุคนธ์ เมืองช้าง, จารุวรรณ สนองญาติ, ลักขณา ศิรถิรกุล, สินีพร ยืนยง. ประสิทธิผลของโปรแกรมป้องกันการสูบบุหรี่ในนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี 2555;23:38-52.
14. ศิริญญา ชมขุนทด, พรนภา หอมสินธุ์, รุ่งรัตน์ ศรีสุริยเวศน์. ผลของโปรแกรมสร้างเสริมสมรรถนะแห่งตน และการมีส่วนร่วมของครอบครัวต่อความมั่นใจในการหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ และความตั้งใจไม่สูบบุหรี่ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาชาย. วารสารสาธารณสุข มหาวิทยาลัยบูรพา 2557;9:91-103.
15. วรรณชนก จันทชุม. การพัฒนากลวิธีในการป้องกันการสูบบุหรี่ของนักเรียน โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วม : กรณีศึกษาโรงเรียนขยายโอกาสในจังหวัดกาฬสินธุ์.วารสารพฤติกรรมศาสตร์ 2549;12:94-109.
16. กมลภู ถนอมสัตย์, รัชนี สรรเสริญ. ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการสูบบุหรี่ในระยะเริ่มต้นของนักเรียนชายชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาตราด. วารสารการพยาบาลและการศึกษา 2554;4:38-47.
17. โชคชัย สาครพานิช. ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการตั้งใจสูบบุหรี่ของนักเรียนชายที่ไม่สูบบุหรี่ ชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย โรงเรียนเขาสมิงวิทยาคม จังหวัดตราด. วารสารศูนย์การศึกษาแพทยศาสตร์คลินิก โรงพยาบาลพระปกเกล้า 2554;28:44-52.
18. จักรพันธ์ เพ็ชรภูมิ, ณรงค์ศักดิ์ สอนหนู, ปิยะรัตน์ นิ่มพิทักษ์พงศ์, ศันสนีย์ เมฆรุ่งเรื่องวงศ์. ปรากฏการณ์แบบแผนและภาพจำลองทางความคิดของพฤติกรรมการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ยาสูบให้เยาวชนของผู้ประกอบการร้านค้าปลีกในชุมชนชนบท. วารสารพฤติกรรมศาสตร์ 2558;21:39-59.
19. สุวรรณี จรูงจิตรอารี, นวลอนงค์ ชัยปิยะพร, สลิลา เศรษฐไกรกุล, อโนมา สันติวรกุล. ปัจจัยที่มีผลต่อการสูบบุหรี่ของนักศึกษาอาชีวศึกษาในเขตกรุงเทพมหานคร. วารสารเทคนิคการแพทย์และกายภาพบำบัด 2556;25:164-71.
20. Dumrongpiwat S, Wongwiwatthananukit S, Krittiyanunt S, Khlaisang M, Suwanmajo S. Tobacco smoking behavior in youth. J Health Res 2009; 23:103-9.
21. Chutima Deesawat, Chaweewon Boonshuyar, Lukkhana Termsirikulchai. A Multilevel study of smoking among youths in school at Buriram Province. J Med Assoc Thai 2012;95:S78-86.
22. Miller BA, Byrnes HF, Cupp PK, Chamratrithirong A, Rhucharoenpornpanich O, Fongkaew W, et al. Thai parenting practices, family rituals and risky adolescent behaviors: alcohol use, cigarette use and delinquency. International journal of child and adolescent health 2011;4:367.
23. Sirirassamee T, Sirirassamee B, Jampaklay A, Borland R, Fong GT. Risk factors of tobacco use among Thai adolescents: finding from international tobacco control policy survey southeast Asia (ICT-SEA). J Med Assoc Thai 2009; 92:S4-8.
24. Page RM, Suwanteerangkul J, Sloan A, Kironde J, West J. Thai adolescents’ normative beliefs of the popularity of smoking among peers, adults, the successful and elite, and parents. Social Development 2012;21:849-67.
25. Lee G, Lee J, Lee S. Risk factors of future smoking among Thai youth : a secondary analysis of the Thai Global Youth Tobacco Survey. Asia-Pacific Journal of Public Health 2015;27:2602-9.
26. Chaikoolvatana A, Manwong M, Junnual N, Chaikoolvatana C, Thongnun W, Apirakmontree J, et al. Effects of a cigarette smoking prevention program among junior high school students in north-east Thailand: a pilot survey. J Med Assoc Thai 2013;96:730-41.
27. Sirichotiratana N, Techatraisakdi C, Rahman K, Warren CW, Jones NR, Asma S, et al. Prevalence of smoking and other smoking-related behaviors reported by the Global Youth Tobacco Survey (GYTS) in Thailand. BMC Public Health 2008;8:1-7.
28. Seal N. Preventing tobacco and drug use among Thai high school students through life skills training. Nursing & Health Sciences 2006;8:164-8.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความที่ลงพิมพ์ในวารสารควบคุมโรค ถือว่าเป็นผลงานทางวิชาการหรือการวิจัย และวิเคราะห์ตลอดจนเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้เขียน ไม่ใช่ความเห็นของกรมควบคุมโรค ประเทศไทย หรือกองบรรณาธิการแต่ประการใด ผู้เขียนจำต้องรับผิดชอบต่อบทความของตน
