การพัฒนารูปแบบการป้องกันวัณโรคปอดในผู้สูงอายุโดยชุมชนมีส่วนร่วม จังหวัดสระแก้ว - โห้วงศ์ ดารารัตน์; วิเชียร ปิยะณัฐ (วารสารการแพทย์และสาธารณสุข มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 2019)
วัณโรคปอดในผู้สูงอายุยังคงเป็นปัญหาทางสุขภาพที่สำคัญแต่ยังขาดรูปแบบการป้องกันที่เหมาะสมและมีประสิทธิภาพ จึงทำการวิจัยเชิงปฏิบัติการตามแนวคิดของ Kemmis และ McTaggart ประกอบด้วยการวางแผน การปฏิบัติการ การสังเกตการณ์ และการสะท้อนกลับ (PAOR) เพื่อพัฒนารูปแบบการป้องกันวัณโรคปอดในผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของขุมชน ในพื้นที่ตำบลตาพระยา อำเภอตาพระยา จังหวัดสระแก้ว กลุ่มตัวอย่างมี 2 กลุ่ม คือ 1)กลุ่มตัวอย่างในการจัดเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพ และการพัฒนารูปแบบการป้องกันวัณโรคปอดในผู้สูงอายุโดยกระบวนการชุมชนมีส่วนร่วม คัดเลือกแบบเจาะจงจากบุคลากรสาธารณสุข ผู้นำชุมชน อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) บุคลากรจากองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้เชี่ยวชาญด้านวัณโรคและตัวแทนประชาชนในชุมชนจำนวน 30 คน และ 2) กลุ่มตัวอย่างที่จะทดลองใช้รูปแบบการป้องกันวัณโรคปอดที่พัฒนาขึ้น ซึ่งเลือกแบบเจาะจงกับตัวอย่างผู้สูงอายุในพื้นที่ตำบลตาพระยา อำเภอตาพระยา จังหวัดสระแก้ว จำนวน 30 คน ดำนินกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ระหว่างตุลาคม 2561 - มกราคม 2562 เก็บรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณจากแบบสอบถาม แบบทดสอบความรู้ การสัมภาษณ์ และแบบบันทึกการคัดกรองวัณโรค วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยผลต่างด้วย Paired T-test ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์และการสังเกต วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษา พบว่า รูปแบบการป้องกันวัณโรคปอดในผู้สูงอายุที่ชุมชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาตั้งแต่เริ่มต้นจนสิ้นสุด มี 4 ขั้นตอน คือ 1) การสร้างองค์ความรู้เรื่องวัณโรคและส่งเสริมสุขภาพให้กับผู้สูงอายุในพื้นที่ 2) พัฒนาองค์ความรู้ด้านวัณโรคให้บุคลากรสาธารณสุขและแกนนำในชุมชน 3) เพิ่มประสิทธิภาพการค้นหาผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ในกลุ่มผู้สูงอายุ โดยใช้คัดกรองเชิงรุกด้วยวาจา รถเอ็กเรย์เคลื่อนที่ การตรวจทางอณูวิทยา และ 4) สร้างแนวทางการติดตามผู้ป่วยวัณโรคในพื้นที่ ผลการเปรียบเทียบความรู้เรื่องวัณโรคปอดของผู้สูงอายุ ก่อนและหลังการใช้รูปแบบการป้องกันวัณโรคในผู้สูงอายุ พบว่าในด้านความรู้ หลังการทดลองผู้สูงอายุมีค่าเฉลี่ยความแตกต่างคะแนนความรู้เกี่ยวกับวัณโรคปอด การรับรู้ความรุนแรง การรับรู้ประโยชน์และอุปสรรคในการปฏิบัติเพื่อป้องกันวัณโรค แรงจูงใจในการป้องกันวัณโรคและการปฏิบัติพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคหลังการทดลองมีค่าค่าเฉลี่ยความแตกต่างคะแนนเพิ่มมากกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.05) ดังนั้น การดำเนินกิจกรรมตามรูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกันวัณโรคในผู้สูงอายุที่พัฒนาขึ้นนี้ สามารถป้องกันวัณโรคปอดในผู้สูงอายุในชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ