บทบาทพยาบาลเพื่อป้องกันการฆ่าตัวตายของผู้สูงอายุในชุมชน - บัวเหลือง ธันยพร; เขียวชะอ่ำ รุ่งนภา; ตั้งชูทวีทรัพย์ ทิพย์วิมล; พงศ์นันทกุลกิจ พุทธิพร; โทกุล พิมพ์รัตน์; ศิริพานิช ชนิศา (เชียงรายเวชสาร, 2026)
ความเป็นมา: ประเทศไทยเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์ โดยกลุ่มผู้สูงอายุมีความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพจิต โดยเฉพาะภาวะซึมเศร้าและการฆ่าตัวตาย ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญในระดับชุมชน พยาบาลในระบบบริการสุขภาพ ปฐมภูมิมีบทบาทสำคัญในการเข้าถึง คัดกรอง เฝ้าระวัง และประสานความร่วมมือกับครอบครัวและชุมชนเพื่อป้องกันการฆ่าตัวตายในผู้สูงอายุ วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาสถานการณ์และระดับบทบาทของพยาบาลในการป้องกันการฆ่าตัวตายของผู้สูงอายุ ในชุมชน และเพื่ออธิบายลักษณะ บริบท และประสบการณ์ของพยาบาลในการปฏิบัติบทบาทดังกล่าว วิธีการศึกษา: การวิจัยแบบผสมผสานวิธีชนิดขั้นตอนเชิงอธิบาย 1) การศึกษาเชิงปริมาณ ศึกษาข้อมูลสถานการณ์จากฐานข้อมูลสุขภาพจังหวัดจันทบุรี จากกลุ่มตัวอย่างพยาบาลที่มีประสบการณ์ จำนวน 34 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา 2) การศึกษาเชิงคุณภาพ สัมภาษณ์เชิงลึกและสนทนากลุ่มพยาบาล จำนวน 15 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษา: กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีบทบาทพยาบาลในการป้องกันการฆ่าตัวตายอยู่ในระดับมาก (ร้อยละ 52.9) การประเมิน คัดกรอง และเฝ้าระวังผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย เป็นด้านที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุด (3.93 ± 0.55) และการพัฒนาการปฏิบัติการพยาบาลโดยใช้หลักฐานเชิงประจักษ์ นวัตกรรม และเทคโนโลยีที่เหมาะสมกับ บริบทชุมชน เป็นด้านที่มีค่าเฉลี่ยต่ำสุด (3.12 ± 0.79) ผลการวิเคราะห์เชิงคุณภาพ พบ 5 ประเด็นสำคัญ ได้แก่ 1) การค้นหาและเฝ้าระวังความเสี่ยงของผู้สูงอายุในชุมชน 2) การสนับสนุนด้านจิตใจและการให้คำปรึกษารายบุคคล 3) การสร้างระบบสนับสนุนจากครอบครัวและชุมชน 4) การส่งเสริมความรู้และทักษะด้านสุขภาพจิตในชุมชน และ 5) ข้อจำกัดในการประยุกต์ใช้หลักฐานเชิงประจักษ์ในการปฏิบัติงาน โดยพบว่า พยาบาลใช้ประสบการณ์จากการปฏิบัติงานจริงร่วมกับความเข้าใจบริบทของผู้สูงอายุในการดูแล แต่ยังมีข้อจำกัดด้านเวลา ภาระงาน และการเข้าถึงแนวทางวิชาการที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ สรุปและข้อเสนอแนะ: พยาบาลมีบทบาทสำคัญในการป้องกันการฆ่าตัวตายของผู้สูงอายุในชุมชนผ่านการคัดกรอง การให้คำปรึกษา และการสร้างเครือข่ายสนับสนุนทางสังคม อย่างไรก็ตาม ควรพัฒนาแนวปฏิบัติหรือเครื่องมือที่กระชับและเหมาะสมกับบริบทงานปฐมภูมิ ส่งเสริมการใช้หลักฐานเชิงประจักษ์ร่วมกับประสบการณ์ภาคสนาม และสนับสนุนระบบการทำงานร่วมกับครอบครัวและชุมชนอย่างเป็นระบบ