การออกแบบโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ: กระบวนการวางแผนการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม - พลราชม จักรกฤษณ์; ศุกลปักษ์ มาสริน; เกียรติธาตรี สุพรรณิการ์ (วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล (วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี กรุงเทพ), 2022)
บทนำ: การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพที่มีประสิทธิภาพนั้นขึ้นอยู่กับการประยุกต์ใช้หลักฐานของข้อมูลเชิงประจักษ์ร่วมกับทฤษฎีทางพฤติกรรมศาสตร์อย่างเป็นระบบและมีความเป็นตรรกะ วัตถุประสงค์: เพื่อนำเสนอแนวคิดและการประยุกต์ใช้กระบวนการวางแผนการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม (Intervention Mapping: IM) ในการวางแผนการออกแบบโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ ประเด็นสำคัญ: กระบวนการวางแผนการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม (Intervention Mapping: IM) เป็นแบบจำลองเกี่ยวกับหลักตรรกะของการวางแผนและออกแบบโปรแกรม และหลักนิเวศวิทยาในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม โดยอธิบายถึงปัจจัยเชิงสาเหตุของพฤติกรรมทุกระดับ โดยมีการดำเนินการทั้งหมด 6 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การประเมินความต้องการจำเป็นหรือการวิเคราะห์ปัญหา 2) การออกแบบตารางสัมพันธ์เพื่อกำหนดวัตถุประสงค์ในการเปลี่ยนแปลงปัจจัยเชิงสาเหตุ 3) การกำหนดทฤษฎี กระบวนการและกลยุทธ์ในการประยุกต์ใช้ 4) การออกแบบโปรแกรม 5) การกำหนดแผนงานการดำเนินการเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน และ 6) การสร้างแผนการประเมินผล กระบวนการวางแผนการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมได้ประยุกต์ใช้เพื่อการส่งเสริมสุขภาพและสุขศึกษาในต่างประเทศอย่างหลากหลาย ซึ่งโปรแกรมที่วางแผนและออกแบบด้วยแบบจำลองนั้นเกิดประสิทธิภาพ สรุป: ดังนั้นนักสุขศึกษาและนักส่งเสริมสุขภาพสามารถใช้แบบจำลองนี้ในการวางแผนและออกแบบโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ เพื่อให้ประชาชนหรือกลุ่มเป้าหมายที่ได้รับโปรแกรมนั้นมีพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์และนำมาสู่การมีสุขภาพที่ดีต่อไป ข้อเสนอแนะ: แบบจำลองที่นำเสนอสามารถนำไปพัฒนาภายใต้กระบวนการวิจัยให้ประยุกต์ใช้ในการออกแบบโปรแกรมทางการส่งเสริมสุขภาพและสุขศึกษา